عصر حاضر را با وجود عناوین مختلفی که به آن اختصاص داده اند، می توان عصر استرس و فشار روانی نیز دانست، امروزه با ورود ابزارآلات و تکنولوژیهای جدید و پیچیده و روابط اجتماعی که در اثر این گونه تکنولوژیهای شکل گرفته و بسیاری از مسائل ناشی از آن، موجب شده که در کنار خدماتی که در اختیار ما می گذارند تا حدودی آرامش و آسایش انسانها را سلب نمایند و زندگی را وارد مرحله جدیدی از اضطراب و به تبع آن استرس و فشار روانی کنند. کمتر جنبه هایی از زندگی هست که تحت تأثیر این پدیده روانی قرار نگرفته باشد. یکی از این جنبه های مهم در زندگی امروزی شغل و مسئله اشتغال است، اشتغال به شغلی که علاوه بر تأمین نیازهای مادی انسانها نیازهای روانی آنها را نیز تأمین می کند. لازم به ذکر است که یکی عارضه های جدید به سبک مدرن، وجوه استرس و بعضا اضطراب در محیط کار است.

غالب بررسی ها نشان داده است که بیشتر افراد با اینکه در فرایند دشوار کاریابی دچار استرس و درماندگی می شوند، پس از موفقیت و ورود به عرصه کار باز هم در برخی از موارد با پیامدهای روانی منفی حاصل از شغل روبه رو می شوند. با توجه به گستره وسیعی که استرس و اثرات عمیق و جانبی آن در کار و زندگی روزانه افراد دارا است، توجه جدی و ویژه به آن ضروری می باشد. گفتنی است که هیچ کس، در هیچ سمتی از این امر مستثنی نبوده و حتی یک روانشناس هم ممکن است با بروز تغییراتی در زندگی شغلی خود دچار استرس شود، با این حال در عصر حاضر همه و همه ملزم به پذیرش و رویارویی با این گونه تغییرات هستیم. روحیات انسان به گونه ای شکل گرفته اند که با بروز تغییرات، خواه ناخواه در او استرس ایجاد می شود. استرسهایی که از فعالیتهای شغلی ناشی می شوند به عنوان تهدیدی برای سلامت جسمانی به شمار می روند.

این امر همچنین ساختار و شاکله زندگی او را بر هم ریخته و در مواردی سلامت بخش های مختلف بدن او را نیز به خطر می اندازد. در چند سال اخیر برنامه هایی در خصوص توجه به اثرات درمانهای روانشناختی در کاهش استرس شغلی شکل گرفته و تعدادی از مشاوران شغلی، روان درمانگران و روان پزشکان در کلینیکهای مشاوره از تکنیکهای مقابله ای موجود با آن استفاده می کنند. افراد در انتخاب شغل باید چند شاخص مهم را در نظر بگیرند که یکی از این شاخص ها همخوانی و تناسب شغل با حالات و روحیات فرد است. لازم به ذکر است که در کنار این همخوانی و تناسب است که فعالیتهای افراد تبدیل به توسعه، پیشرفت و در نهایت بهره وری می شوند و در غیر این صورت فرد تحت تأثیر جنبه های مخرب استرس شغلی قرار می گیرد و موجب بروز تنیدگی در سلامت جسم و روان، خانواده و در نهایت اجتماع می شود. اگر بخواهیم تعریف جامعی از استرس شغلی داشته باشیم، می توان گفت نوعی کنش متقابل بین شرایط کار و ویژگی های فردی است به گونه ای که خواسته های محیط کار (در نتیجه فشارهای مرتبط با آن) بیش از میزانی است که فرد از عهده آن براید و در ادامه می توان گفت استرس شغلی یک بیماری مزمن است که د رنتیجه شرایط سخت کاری به وجود آمده و بر روی عملکرد فردی و سلامت جسمی و ذهنی فرد تاثیر می گذارد.
دلیل اصلی تعداد بسیار زیادی از مشکلات روحی و روانی به طور مستقیم از استرس شغلی نشات می گیرد، به گونه ای که اگر به مطالعه بیماریهای جسمانی پرداخته شود، نتیجه گرفته می شود که 89 درصد همه این بیماریها با استرس مرتبط می باشد. از پیامدهای استرس شغلی علاوه بر اختلال در سلامت جسم و روان می توان به کاهش کمیت و کیفیت عملکرد و بهره وری، افزایش میزان بروز حوادث حین کار، عدم رضایت شغلی، ترک خدمت، تاخیر، غیبت کارکنان، فشارهای عصبی شدید و مصرف موادمخدر... می توان اشاره کرد که در نهایت به صورت فرسودگی شغلی ظاهر می گردد. براساس پیش بینی های مؤسسه سلامت و ایمنی انگلستان در طی سالهای 2007 تا 2009 بیش از 5/13میلیون روز کاری و سالیانه بیش از 4میلیارد پوند خسارت به خاطر صدمات وارده از استرس های شغلی گزارش شده همچنین اعتیاد به مشروبات الکلی به عنوان پیامدی از استرس شغلی سالانه بیش از 20میلیارد دلار هزینه برای صنایع آمریکا ایجاد می کند.

 متأسفانه در کشور ما نیز تحولات شغلی گوناگونی مانند تغییرات سازمانی، تعویض های پی درپی مدیران، تغییر حقوق و دستمزد، تصویب دستورالعملهای مختلف و... در خیلی از مواقع موجب تحلیل رفتن نیروهای کارکنان شده و آنها را از پیامدهای استرس شغلی که به آن اشاره کردیم مستثنی نمی سازد و در پی این پیامدها عوارضی ناشی می شوند که می توان به آنها اشاره کرد: حواس پرتی، دلواپسی، عصبی بودن، سردردهای مزمن، بالا رفتن فشار خون، زخم معده، بی خواب و نگرانی و... همگی از عوارض ناشی از استرس شغلی می باشند.

لازم به ذکر است که در کنار عوامل محیطی عوامل فردی نیز در به وجود آمدن استرس شغلی مؤثرند. از عوامل مهم وابسته به فرد می توان به تیپ شخصیت، وضعیت اجتماعی اقتصادی و عوامل دموگرافیک مانند جنس، سن، تاهل، و از عوامل وابسته به محیط به عواملی چون محیط جغرافیایی اشاره نمود. خصوصیات شخصیتی وابسته به دو دسته تیپ شخصیتیA و B تقسیم بندی می شوند. افراد تیپ شخصیتA به دلیل برخورداری از ویژگیهایی مانند داشتن انرژی زیاد، رقابت جویی، جاه طلبی، بی حوصلگی و ستیزه جویی، عصبانیت زود هنگام و بعضی از خصوصیات دیگر در مقابل آثار مخرب استرسهای روزمره به خصوص استرس شغلی آسیب پذیری بیشتری را نسبت به تیپ شخصیتB، که افرادی آرام هستند نشان می دهند، مطالعات دیگر نشان داده اند که ویژگیهای جغرافیایی یکی از عواملی هستند که باعث استرس در افراد می شوند بر این اساس ویژگی هایی مانند درجه حرارت بالا، دوری از خدمات شهری، شرجی بودن، عدم دسترسی به امکانات بهداشتی و درمانی، دوری از خانواده، شرکت در ماموریتهای سخت، و... به عنوان عوامل جغرافیایی استراس زا مورد مطالعه قرار گرفته اند.

همچنین طبق مطالعاتی که صورت گرفته بیشترین میزان استرس شغلی به ترتیب در نواحی کوهستانی، مرکزی، کوه پایه ای بیرونی و نهایتا خزری مشاهده گردید. در نواحی خزری که هم از نظر خاک و هوا شرایط معقولی داشته و هم نوسانات دما در کمترین حالت ممکن است و دارای میانگین بارش زیادتری است میزان استرس کمتر است. بعد از ناحیه خزری، نواحی کوهپایه ای بیرونی دارای استرس کمتری هستند. این نواحی که عمدتا منطبق بر زاگرس غربی و جنوب غربی و کوهپایه ای شمال شرقی کشور است بعد از نواحی خزری دارای بیشترین میزان بارش و نوسانات کمتر دما در طول سال هستند و به همین دلیل دارای استرس کمتری می باشد. نواحی مرکزی دارای عوامل استرس زای بیشتری است و این با نوسانات اقلیمی و سایر امکانات خدماتی در ارتباط است.

بیشترین استرس را نواحی کوهستانی متحمل می شوند. در این ناحیه احتمالا نوسانات شدید دما، شیب زمین و مشکلات مربوط به ارتباطات و به طور کلی شرایط سخت محیط طبیعی است. همه این شرایط (فردی و محیط) مسبب حالتی هستند که به آن استرس شغلی می گویند که از نتایج آن علاوه بر مواردی که به آن اشاره کردیم می توان افسردگی، خستگی، ناامیدی، عصبانیت در حد افراطی، مشکلات خانوادگی، بیماری های جسمانی از قبیل: بیماری های قلبی، میگرن، سردرد، سوءهاضمه و دیسک کمر را نام برد. علاوه بر عوامل فردی و محیطی استرس زا می توان به عوامل و منابع فشارزایی سازمان هم اشاره نمود. در یک محیط اداری و سازمانی خوب شرایط و وضعیت طوری می باشند که در آن علاوه بر بازدهی و کارایی مطلوب به سلامت جسمانی و روانی کارکنان هم توجه شود. ولی متأسفانه این مسئله کمتر مورد توجه قرار می گیرد و بعضاً خود سازمان و مؤسسات با سیاستها، تصمیمات اتخاذ شده، عملکردها و فرایندهای حاکم بر آن و... منشا بیماریها و پریشانی ها و ناراحتی های روحی و روانی برای افراد آن مؤسسه می باشد. در کنار این عوامل منابع فشارزای دیگری وجود دارد مانند:

1- رئیس یا مدیر،
2- اضافه نقش یا پرنقشی. این حالت زمانی ایجاد می شود که حجم کارها زیاد و با زمان معین شده برای فرد تناسب معقولی ندارد، 3-یکنواختی و تکراری بودن نقشها. همه اینها می توانند جزء منابع فشارزا بشمار روند. اما در آخر لازم می دانم که راههای کنترل استرس شغلی را بیان کنم امید است که راهکارهای موجود بتوانند شما را در حل مشکلات مربوط به استرسهای شغلی یاری نماید. در این بخش شما را با تعداد زیادی از راه حل های موجود آشنا می کنم. شاید بتوان گفت یکی از مهم ترین راهکارها این باشد که افراد تغییرات موجود در جایگاه شغلی یا موقعیت خود را بپذیرند و سعی کنند خود را از گزند استرس در امان نگه دارند، زمانی که احساس می کنید تحت تأثیر استرس شدید قرار دارید، سعی کنید به هیچ وجه به سیگار، موادمخدر و سایر مواد مخرب روی نیاورید، وقت مطلوبی را با خانواده تان صرف کنید این امر به منزله یک نوع حمایت محکم عاطفی و اخلاقی برای شما به شمار می رود، افکار نامطلوب را از ذهن خود برانید و روشهای مثبت را برای مقابله با استرس بکار بندید، به اندازه کافی استراحت کنید و تغذیه مناسب داشته باشید، سعی کنیم مثبت اندیش باشیم و این را به دیگران انتقال دهیم، از روشهای آرامی یا ریلکسیشن استفاده کنیم، از این روش می توان در برخورد با غالب مشکلات استفاده کرد، سعی کنیم روابط اجتماعی خود را گسترش داده و همچنین از تجربیات دیگران استفاده کنیم، در صورت بروز استرس مزمن به مشاور و روانپزشک مراجعه کنید. سخن پایانی: اگر چه اکنون در دنیایی زندگی می کنیم که شاهد تغییرات گسترده ای در عرصه های گوناگون آن هستیم و هر روزه افسردگی، استرس و... در زندگی افراد بیشتر نمایان می شود و سنگینی زندگی را چندان می کند. اگر لحظه هایی را سپری می کنیم که تنهایی به اوج خود می رسند باید بدانیم خدایی هست که می توان در کنار او آرامش، آسایش و در یک کلام بهترین ها را تجربه کرد و از گزند همه اتفاقات و رخ دادهای مخرب زمانه در امان ماند.
    
منبع: روزنامه کیهان

بیشتر:.::سلامت نیوز :سرویس خبری: روان:استرس های شغلی سلامت شما را تهدید می کند::.