نویسنده : سعیده جامی

مردم اغلب چنان به استرس عادت کرده اند که از وجود آن در خود بی خبرند. بسیاری از ما به رغم این که عصبی و هیجان زده نمی شویم، از تاثیرات و عوارض ضعیف کننده و مخرب استرس در امان نیستیم. حتی در صورتی که احساس یاس و اضطراب نکنیم، استرس می تواند شیوه و طرز رفتار ما را با دیگران تغییر داده، یا به بدن ما آسیب جدی وارد سازد.

اما به راستی منشا و عواملی که سبب بروز استرس می شوند، چیست؟

استرس ممکن است از حوادث یا شرایط برونی، واکنش های فردی به تنش ها یا ترکیبی از این عوامل ناشی شده باشد. از جمله منابع عمده برونی استرس می توان، مشکلات دراز مدتی مثل روابط خانوادگی ناراحت کننده، بیماری های ناتوان کننده یا بیکاری و نیز تغییرات عمده حتی تغییرات خوشایندی مثل ازدواج یا اثاث کشی و جمع شدن استرس های روزانه مثل دیررفتن سرکار یا گیرکردن در ترافیک و... را نام برد.

از جمله الگوهای رفتاری ایجادکننده یا تشدیدکننده استرس هم می توان ناشکیبایی و پرخاشگری، عدم اعتمادبه نفس و احساسات سرکوبگری مثل تنش یا اضطراب را برشمرد. اما آیا می دانید استرس چه اثرات سوئی بر زندگی افرادی که استرس دارند و اطرافیانشان می گذارد؟ در مطلب زیر تلاش شده اثراتی که استرس بر سلامت ما می گذارد را شرح دهیم.


استرس طولانی مدت مغز را  کوچک می کند

استرس زیاد بر حافظه و مهارت های تفکر تاثیر می گذارد. زندگی با استرس زیاد می تواند مانند سایر بخش های بدن به مغز نیز آسیب برساند، مطالعات پیشین نشان دادند که هورمون های استرس مانند کورتیزول احتمال بیماری قلبی و سایر بیماری ها را افزایش می دهد، اما یک مطالعه جدید نشان می دهد که هورمون های استرس ممکن است مغز را کوچک کند.

محققان دریافتند که میانسالان  با سطوح زیاد کورتیزول در تست های حافظه ضعیف عمل می کنند و قسمت هیپوکامپ آنها، بخشی از مغز که مسئول یادگیری و حافظه است، کوچک تر است. به گفته یکی از محققان (lupien.j.Sonia) درحال حاضر استرس همه جایی شده و در زندگی روزانه ما پذیرفته شده است. مطالعات زیادی تاثیر منفی استرس را بر سلامت جسمی مانند فشارخون، بیماری قلبی و... نشان می دهند، اما برخی از آنها نیز به اثرات استرس بر سلامت روان اشاره دارند.

مطالعات ما مستقیما تاثیرات طولانی مدت استرس، یا هورمون های استرس را بر عملکرد مغز مورد بررسی قرار می دهند. همچنین در یک سری از مطالعات، محققان اثرات قرار گرفتن طولانی مدت در معرض هورمون های استرس را بر عملکرد مغز سالمندان، بزرگسالان جوان و کودکان بررسی کردند.

در اولین مطالعه، سطوح کورتیزول را در گروهی از سالمندان طی یک دوره 3 تا 6 ساله سنجیدند و دریافتند که عملکرد سالمندان دارای سطوح بالای کورتیزول در تست های حافظه بدتر از عملکرد سالمندان دارای سطوح متوسط یا پایین کورتیزول بود. به علاوه، هیپوکامپ مغز سالمندانی که به مدت طولانی در معرض سطوح بالای کورتیزول قرار گرفته بودند به طور متوسط 14 درصد کوچک تر بود.

این مطالعه به وضوح اثرات منفی استرس طولانی مدت را نشان می دهد و روشن می سازد که عملکرد مغز برخی سالمندان ضعیف تر از سایرین است. 


کاهش توان تفکر بر اثر استرس
آیا استرس شما به اندازه ای است که نمی توانید فکر کنید؟ در آزمایش های انجام شده در بزرگسالان، محققان دریافتند که افزایش موقت کورتیزول تاثیر منفی بر تفکر و مهارت های حافظه کودکان دارد. اما این نواقص موقتی بودند. نهایتا، مطالعه دیگری بر روی کودکان و نوجوانان از طبقات اجتماعی- اقتصادی متفاوت نشان داد که کودکان با سطح طبقاتی پایین تر به طور متوسط سطوح بالاتری از هورمون استرس را داشتند.

مشابه با این یافته ها در مورد بزرگسالان مشخص شد که استرس یک تعدیل کننده مهم عملکرد مغز در کودکان نیز هست. همه این مطالعات نشان می دهند که افراد در هر گروه سنی به استرس حساس هستند و ما باید اهمیت این فاکتور را بر سلامت روان بپذیریم. 


استرس محیط کار و تهدید سلامت زنان 
استرس زیاد در محیط های کاری سلامت زنان را تهدید می کند. مطالعات انجام شده بر روی 260 زن متخصص و کارمند نشان داده است که 42درصد از زنان شاغل به دلیل استرس بیش از حد در هنگام کار در میانه راه از کار خسته شده اند و سلامت آنها به خطر می افتد. با وجود این که نتایج به دست آمده نشان دهنده خسارت قابل توجه به میزان تولید و کارآیی است اما متاسفانه مدیران و مسوولان هیچ اقدام سازنده ای در جهت رفع مشکل بر نمی دارند.

تحقیقات نشان می دهد که هزینه این خسارت برای هر فرد شامل به خطر افتادن سلامتی و روابط شخصی و برای سازمان ها شامل کاهش کارآیی کارمندان ارزشمند با سابقه است. در این پژوهش ها بسیاری از زنان اظهار کرده اند که به دلیل کار زیاد و استرس بیش از حد ناشی از آن دیگر حاضر به ادامه کارشان نیستند.


استرس شغلی و ضخیم شدن شریان ها
مطالعات اخیر نشان می دهد داشتن شغل های پراسترس برای آقایان زیر 30 سال باعث ابتلا به بیماری تصلب شرائین زودرس می شود و این بیماری خیلی زودتر به سراغ آنها می آید. محققان فنلاندی بر این باورند که داشتن شغل های پراسترس و طولانی مدت باعث ضخیم تر شدن دیواره شاهرگی و شریان های آقایان می شود و این اولین مرحله برای ابتلا به این بیماری است.

البته ورزش و خوراک مناسب نیز در این عامل دخیل است، زیرا کار طولانی باعث می شود تا آقایان نتوانند در روز وقت خود را به ورزش اختصاص دهند و به عادات غذایی و رژیم غذایی خود عمل کنند، بنابراین احتمال این خطر افزایش پیدا می کند. پس از اینکه این دیواره ضخیم شد، بتدریج تخریب می شود و باعث ایجاد اختلال در جریان و عبور خون و در نتیجه بیماری های قلبی و سکته قلبی می شود.